انواع طرح های مرسوم در قالیبافی ایران (بخش اول)

در مجموعه طرح های نقش قالی با ۱۳ طرح اصلی مواجه هستیم که به صورت مختصر در قالب دو مقاله به بیان آن ها می پردازیم .

در این جا پنج طرح شاه عباسی ، اسلیمی ، گلدانی ، هراتی یا ماهی در هم و طرح درختی را مطالعه میکنیم :

 

طرح شاه عباسی

اساس این طرح ها را گل و بوته های خاصی که به نام گل های شاه عباسی معروفند، تشکیل می دهد. این گلها همراه با اسلیمی ها و ختائی ها و سایر موتیف های معمول در نقش قالی ساختار اصلی را در حاشیه و متن فرش به وجود می آورند.

شاه عباسی لچک و ترنج، شاه عباسی تصرفی، شاه عباسی افشان، شاه عباسی طره ای از گروههای فرعی این طرح هستند.

 

طرح اسلیمی

در طراحی نقش قالی در اصطلاح به مجموعه ای از شکل های تزئینی خاص که شباهت به دهان باز مار دارند اسلیمی گفته می شود. گاهی این شکل ها اجزاء کوچکی از طرح را تشکیل می دهند و گاه قسمت اعظم متن و حاشیه را اشغال کرده و به صورت نقش مسلط در می آیند.

به گفته ای واژه ی اسلیمی از کلمه ی اسلیم به معنی جوانه گرفته شده که چندان دور از ذهن نیست، بر روی ترکه ها و شاخه های اسلیمی مکرر این جوانه ها را مشاهده می کنیم عده ای نیز اصل این واژه را از کلمه ی اسلام می دانند و شاید به این علت اروپاییان به تصور آنکه اسلیمی از طرح های عربی (مهد اسلام) است آن را «عربسک» (ARABESQUE) می خوانند.

به هر حال این طرح، طرحی است موفق و زیبا، که در بسیاری از مراکز فرش بافی به ویژه نواحی مرکزی ایران مانند اصفهان تمایل فراوان به آوردن آن در نقوش دست بافت های خود نشان می دهند.

طرح های اسلیمی گونه های مختلفی دارند مانند: اسلیمی دهان اژدر، اسلیمی ماری و اسلیمی شکسته.

 

طرح گلدانی

طرحی است زیبا و دل پسند و همان گونه که از نام آن برمی آید ش کل گلدانی مزین به شاخه های گل در آن عنصر اصلی و غالب را تشکیل می دهد که در اندازه های مختلف گاهی بزرگ و به صورت واحد و گاه کوچک و در ردیف های موازی تمامی زمینه ی فرش را به زیر پوشش می کشد.

از گروه های فرعی این طرح می توان گلدانی محرابی، گلدانی ظل السلطان (گل و بلبل)، گلدانی حاج خانمی و گلدانی تکراری را نام برد.

طرح گلدانی همواره در میان بافنده های قم، تبریز، کاشان، آباده و کردستان از مقبولیت کافی مهره داشته است.

 

طرح هراتی یا طرح ماهی درهم

طرحی است اصیل و زیبا و کنایه دار که درون مایه های تشکیل دهنده آن نقشی از ماهی را به خاطر می آورند و به این لحاظ آن را طرح ماهی نیز می نامند. طرحی است که از شرق ایران سرچشمه گرفته و به مرور زمان در پهنه ی ایران پرورده و تکمیل شده و به صورت دلخواه بافنده های خراسان، همدان، کردستان و اراک در آمده است.

طراحان نقش قالی گاهی در متن فرش نقش ترنجی پوشیده از موتیف های متشکله این طرح را به کار می برند و گاهی نیز تمامی زمینه ی طرح را از نقش تکراری این موتیفها ولى بدون ترنج می پوشانند و حاشیه و قاب فرش را به طور معمول در رنگی کاملا مشخص و متضاد با متن مجسم می سازند.

گروه های فرعی این طرح عبارت اند از: ماهی فراهان، ریزه ماهی، ماهی هرات و ماهی سنه یا کردستان.

 

طرح درختی

در اینگونه طرح ها اشکال درختان و شاخ و برگها و بوته ها عنتر اصلی را تشکیل میدهند گاه در میان شاخ و برگ های درختان به پرندگانی و در پای آنها به حیوانات وحشی در حالت چرا و استراحت بر می خوریم که در این صورت طرح نام درختی حیوان دار می یابد و اگر در پی وحوش طراحی شده شکارچیانی سواره بر اسب و یا پیاده در حال صید دیده شوند طرح نام درختی شکارگاه به خود می گیرد.

در صورتی که در میانه ی فرش به برکه ای آب، که قاعدتا با رنگ فیروزه ای مشخص است، برخورد نماییم طرح را درختی سبزی کار و یا آبنما می گوییم. گاه در حالت اخیر از شکل درخت در طرح نشانه ای نیست بلکه شاخه ها و ساقه های پر گل درختان هستند که عناصر غالب و اصلی طرح را تشکیل می دهند. طرح درختی سبزی کار از طرح های معروفی است که در حدود نود سال قبل از ناحیه ی راور کرمان راهی به درون مجموعه ی طرح های زیبای فرش یافت . بافندگان کاشانه اصفهان، تبریز، قم و تهران به طرح درختی اقبال فراوان دارند. ناگفته نماند که تصویر و نقش درخت در فرش را در بسیاری از کشورهای اروپایی به فال نیک گرفته و آن را نشانه ای از تداوم عمر و خوشبختی و سعادت می دانند.

به این جهت طرحی است مبارک و دلخواه خاصه در میان جوانان. طرح های قدیمی خوشه انگوری با سابقه ی بافت صد ساله در مناطق غربی ایران و بید مجنون در نواحی مرکزی و جنوبی در این گروه طبقه بندی می شوند.

انواع طرحها را میتوان در فرش ستاره کویر یزد مشاهده نمایید و برای اطلاع از قیمت فرش ماشینی به اینجا مراجعه نمایید.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.

فهرست