انواع طرح های مرسوم در قالیبافی ایران (بخش دوم)

طرح قالی

در مجموعه طرح های نقش قالی با ۱۳ طرح اصلی مواجه هستیم که به صورت مختصر در قالب دو مقاله به بیان آن ها می پردازیم .

در این جا هشت طرح بته ای ، خشتی ، محرابی ، افشان ، طرح های بندی ، محرمات یا قلمدانی ، آثار تاریخی و طرح منظره های طبیعی و پرتره ی شخصیت های تاریخی را مطالعه میکنیم :

 

طرح های قالی

 

طرح بته ای

یکی از طرح های معروف و موفق در مجموعه طرح های نقش قالی، طرح بته ای است. بافت فرش با استفاده از این طرح علاوه بر ایران در هندوستان نیز رواج دارد.

شکل بته در طرح های فرش به گونه ها و اندازه های مختلف به چشم می خورد گاهی چنان بزرگ که چندتایی از آن برای پوشش سطح فرش کفایت می کند ولی در بیشتر موارد به اندازه های کوچک و ردیف های موازی در متن فرش و یا به دنبال یکدیگر در حاشیه ی قالی دیده می شوند.

گاهی در سبک شاخه شکسته ولی اغلب در سبک منحنی به سرانگشت طراح می آید. اغلب در فرش های کرمان، سنندج، همدان، کاشان، سرآبند و قم آن را می یابیم. معروف ترین طرح های بتهای عبارت اند از: بته جقه یا بته مادر بچه، بته ترمه ای، بته سر آبندی، بته میر، بته افشار، بته قلمکار اصفهانی و بته کردستانی یا هشت پر.

 

طرح خشتی

در صورتی که متن فرش با اشکال هندسی، مربع و لوزی شبکه بندی شده و در داخل هر یک از خانه های این شبکه نقش مایه های از قبیل گلدان گل، بته، شاخه گل، درختان گوناگون خاصه سرو و بید، وحوش و پرندگان به صورت مجرد ترسیم شده باشند به گونه ای که هر خانه از نظر شکل و محتوا از خانه ی مجاور متمایز باشد اصطلاحا طرح را قاب قابی و یا به عبارت دیگر قالب خشتی می نامند.

استفاده از این طرح در منطقه بختیاری چنان رایج است که اگر منشأ آن را از این ناحیه بدانیم سخنی به گزاف نگفته ایم. امروزه با تقلید از این طرح در تبریز، قم، بیرجند، قالیچه ها و فرش هایی بزرگ و کوچک به تعداد قابل ملاحظه بافته می شوند.

 

طرح محرابی

الهام بخش طراحان نقش قالی در به وجود آوردن این طرح، شکل محراب است. متن محراب گاهی ساده و بدون نقش و گاهی پوشیده از شاخ و برگها و گلهای شاه عباسی و گاهی منقش به نقشی از درخت بافته می شود. در برخی دیگر از انواع این طرح در متن محراب به نقش هایی از قبیل گلدانی بزرگ انباشته از شاخه های گل و یا قندیلی آویزان از سقف محراب بر می خوریم اطرح محراب را بافنده های قم، کاشان، اصفهان، تبریز و بلوچ بیشتر می پسندند و به کار می برند.

 

طرح افشان

در بیشتر طرح های قالی بافی اشکال و اجزاء تشکیل دهندهی طرح به صورت پیوسته و بدون انقطاع ترسیم می شوند در حالی که در طرح های افشان اجزاء تشکیل دهندهی طرح به صورت پراکنده و جدا از یکدیگر ولی با فاصله های منظم از یکدیگر طراحی می شوند.

معروف ترین طرح های افشان عبارت اند از: افشان دسته گل، افشان اسلیمی، افشان شاخه پیچ، افشان شاه عباسی و گلفرنگ.

 

طرح های بندی

در صورتی که جزء کوچکی از طرح در متن فرش در جهات طولی و عرضی تکرار شده و این اجزاء با گیره هایی به یکدیگر متصل شده باشند در اصطلاح آن را بندی می نامند.

معروف ترین طرح های این گروه عبارت اند از: بندی ورامین یا میناخانی، بندی اسلیمی، بندی باز و بندی یا شیر شکری، بندی آدمکی یا ملانصرالدین، بندی کتیبه ای و بندی شاخ گوزن حیوان دار.

استفاده از این طرح تقریبا در تمامی کارگاههای قالی بافی استانهای شمالی، شرقی و مرکزی ایران معمول است.

 

طرح محرمات یا قلمدانی

در صورتی که متن فرش به نوارهایی با عرض مساوی و با رنگ های مختلف و مزین به موتیف های ریز نقشی تقسیم گردد، به طوریکه زمینه ی فرش به صورت راه راه به نظر برسد، در اصطلاح به آن طرح محرمات می گویند.

این طرح یکی از قدیمی ترین نقش مایه هایی است که از زمان هخامنشیان تاکنون به گونه های گوناگون بر روی انواع پارچه ی ترمه و دست بافتهای گره دار، مناطق مختلف بافندگی ایران منعکس شده است. این طرح، که در پاره ای از نقاط به آن قلمدانی نیز می گویند مورد نظر بافنده های فارس، کردستان، تبریز و قم است.

 

طرح آثار تاریخی

در این طرح ها تصاویر بناهای تاریخی الهام بخش پدیدآورندگان نقش قالی است و آنها نقش این ساختمان ها را یا به صورت کلی و یا اجزائی از آنها را مانند گنبدها، ستونها و طاق نماها در میان طرح های خود وارد می کنند.

از میان طرح های معروف این گروه می توان به طرح گنبد مسجد شیخ لطف الله اصفهان طرح خرابه های تخت جمشید و نمای طاق بستان کرمانشاه اشاره کرد.

 

طرح منظره های طبیعی و پرتره ی شخصیت های تاریخی

از طرح های اصلی این گروه می توان به دست بافت هایی با پرتره ی شخصیت های تاریخی و سیاسی معروف و تابلوها و منظره های طبیعی اشاره کرد که در گذشته در بین طراحان کرمانی مورد اقبال فراوان بود و امروزه هنرمندان تبریزی و اصفهانی و تهرانی با خلق آثار بسیار باشکوهی در این زمینه از همکاران کرمانی خود پیشی گرفته اند.

از میان این آثار می توان به دست بافتهایی که با استفاده از طرحه ای استاد محمود فرشچیان، نقاش نام آور ایران، تهیه شده اشاره کرد.

انواع طرحها را میتوان در فرش ستاره کویر یزد ، فرش خاطره کاشان مشاهده نمایید و برای اطلاع از قیمت فرش ماشینی به اینجا مراجعه نمایید.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.

فهرست