طبقه بندی فرش های دست بافت

محاسبه ی زمان بافت فرش دست باف

تعیین زمان بافت یک تخته قالی و یا قالیچه در مراکز گوناگون بافندگی ایران به طور دقیق تا حدودی دشوار است و دلیل آن نیز سرعت عمل متفاوت بافندگان هر ناحیه در گره زنی و سایر عملیات مربوط به بافت است. بافندگان مزد بگیر که براساس تعداد گره اجرت کار را دریافت میکنند اصولا ناچارند سریع تر کار کنند. در حالی که کسانی که برای خود می بافند احتمالا عجله ای به تند کاری نداشته و به جای سرعت زیاد، کیفیت مطلوب تری را برای دست بافت های خود می خواهند. عمل تند بافی در قطب های بافندگی هر ناحیه نیز گاهی متغیر است. به عنوان مثال در بخش آران (کاشان) بافنده ها تند کار تر هستند. در عوض در راوند، بخش وابسته دیگری به این شهر، بافنده ها کند کارتر و با دست بافت های شسته رفته تری هستند.

 

به طور کلی محاسبه ی زمان بافت یک تخته فرش به این شرح است (به عنوان مثال شهر تبریز در نظر گرفته می شود): برای بافت یک قالی ۲۸۳ متر چهل رج (۴۰ گره در ۷ سانتی متر) توسط بافنده ی ماهر، که روزانه ۵۰۰۰ گره می زند، ۳۹۲ روز وقت لازم است. بر اساس فرمول زیر:

مساحت یک گره ذرعی بر حسب سانتی متر مربع ۴۹= ۷×۷ تعداد گره های موجود در یک گره ذرعی مربع

۴۰×۴۰ = ۱۶۰۰

مساحت یک قالی شش متری بر حسب سانتی متر مربع                                     ۲۰۰×۳۰ =۶۰۰۰۰

تعداد گره های ذرعی در مساحت یک قالی شش متر مربعی                                  ۶۰۰۰۰:۴۹=۱۲۲۴

تعداد کل گره های موجود در مساحت این تخته فرش                                     ۱۲۲۴×۱۶۰۰=۱۹۵۸۴۰

تعداد روزهای کار برای بافت فرش                                                              ۳۹۲=۱۹۵۸۴۰۰:۵۰۰۰

 

در بافت یک تابلوی ظریف با رجشمار صد (۱۰۰ گره در ۷ سانتی متر) به اندازه های ۱۶۱/۲۵ متر، کل گرهها رقم ۲ / ۵۴۸ / ۹۸۰ است که از حاصل ضرب ۱۴۲۸ گره در عرض و ۱۷۸۵ گره در طول فرش به دست آمده است. زمان اشتغال برای بافت این تابلو بدون محاسبه ی زمان چله کشی و تهیه ی مصالح توسط یک استاد کار و یک بافنده ی ساده در حدود ۴۴۰ روز تخمین زده می شود.

نکته ی مهم در بافت این گونه تابلوها تهیه ی مقدمات اولیه و آماده سازی مصالح از قبیل تهیه ی نقشه، نقطه چینی او آماده کردن تعداد قابل توجهی کلاف های رنگی متناسب است که کارفرما تقریبا یک سال وقت برای آن صرف می کند.

شست و شوی بعد از بافت فرش دست بافت

پس از خاتمه ی بافت و جدا کردن فرش از دار قالی بافی، برای زدودن خرده ها و تکه نخ های باقی مانده در تار و پود و پرز آن، فرش را شست وشو می دهند.

این عمل موجب براق شدن الیاف پشم نیز شده و همچنین باعث می شود که پرزها حالت خواب طبیعی خود را گرفته و طرح فرش به صورت مشخص تری جلوه گر می شود و ضمن اینکه رنگ های اضافی در کلاف ها بیرون آمده و رنگ فرش یکنواخت و مطبوع تر می شود.

شستشوی فرش یک عمل کاملا فنی است و در صورتی که فرش به طریقهی نامناسب شسته شود ممکن است رنگ قسمت های مختلف آن در یکدیگر دویده شوند.

البته این سرایت رنگ را افراد باتجربه به کمک مواد شیمیایی مخصوص می توانند از بین ببرند ولی بهتر آن است برای جلوگیری از این عمل، قبل ز شست و شوی فرش امتحان دوام رنگ به خصوص در مورد رنگ های قرمز و سرمه ای اعمال شود.

گاهی تعدادی از فرش هایی را که رنگ های تند در آن به کار رفته برای آنکه مطابق سلیقه و نظر خریداران بازارهای خارج گردند در آن کشورها و یا حتی در ایران به طریقهی شیمیایی شست و شو می دهند.

با این عمل مواد رنگی به کار رفته در الیاف پشم اکسید شده و یک تغییر رنگ به نسبت چشمگیر در فرش صورت می گیرد.

 

طبقه بندی فرش های دست بافت براساس اندازه

۱. قالیچه های بسیار کوچک به نام های پادری، پاتختی و پشتی به ابعاد تقریبی ۶۰×۵۰ و ۸۰×۶۰ و ۹۰*۶۰ سانتی متر .

۲. قالیچه های کوچک به نام ذرع و ایم به اندازه های تقریبی ۱۵۰× ۱۰۰ سانتی متر و ابعاد مشابه در بازار قالیچه هایی در مقیاس کوچک تر از این اندازه ها را به نام ذرع و چارک می نامند .

٣. قالیچه هایی به نام موصل به اندازه های تقریبی ۱۳۰×۲۰۰ سانتی متر.

۴. قالیچه های متوسط به نام سجاده یا دو ذرعی به اندازه های تقریبی ۲۱۰×۱۵۰ سانتی متر

۵ قالیچه های بزرگ و یا قالی های کوچک در ابعاد تقریبی ۲۵۰×۱۵۰ و ۲۸۰×۱۷۰ سانتی متر و با اندازه های مشابه که در اصطلاح به آنها «برده» می گویند.

  1. قالی های کوچک و بزرگ در اندازه های ۳×۲ و۵/۳×۵/۲ و ۳×۴ و ۴×۵ و ۵/۴×۶ متر و با اندازه های مشابه بافته می شود.

(در قالی های به ابعاد فوق اختلاف بین طول و عرض به طور معمول یک متر در نظر گرفته می شود)

۷. به غیر از ابعاد فوق در مراکز بافندگی ایران بنابر سنتها و عادت های بافنده ها، کناره های کوتاه که در اصطلاح به آنها «خرک» گفته می شود به اندازه های تقریبی ۹۰-۸۰×۲۳۰-۱۸۰ سانتی متر و کناره های معمولی به عرض ۷۰ تا ۱۱۰ سانتی متر و طول ۲۸۰ تا ۱۶۰۰ سانتی متر نیز بافته می شوند.

۸. کلگی و یا سرانداز کنارهی عریضی است به ابعاد تقریبی ۱۲۰ تا ۱۸۰ سانتی متر عرض و ۲۵۰ تا ۵۰۰ سانتی متر طول که معمولا راهروهای فراخ را با آن می پوشانند و یا در بالا و پایین فرش اصلی سالن پهن می شوند.

علاوه بر مقیاس های یاد شده در بسیاری از مناطق بافندگی ایران از جمله کرمان، تبریز، بیرجند، شیراز، بختیاری، نائین و غیره فرش های مربع به اندازه های ۱×۱ و۵/۱×۵/۱ و ۲×۲ و ۵/۳×۵/۳ متر بافته می شود. در اصفهان و تبریز و قم فرشینه های گرد و بیضی شکل در مقیاس های نه چندان بزرگ و به تعدادی نه چندان انبوه تولید می شود. فراسوی این اندازه ها و معیارهای تجارتی گاهی به فرش هایی بسیار گران بها و با ارزش اغلب در اندازه های بزرگ بر می خوریم که بر اساس سفارش بافته شده و غالبا زینت بخش بناها و ساختمان ها و یا کاخ های باشکوه بزرگان عالم و ثروتمندان جهان می گردند.

یکی از این نمونه ها فرش زیبایی است در مساحت ۷۳۰ متر مربع (۷/۲۰×۳۵ متر) که بعد از چهار سال کار مداوم ۵۲ بافنده ماهر در تحت سرپرستی استاد رضا زاینده به اتمام رسیده است.

در نقشه ی این فرش جالب که از شاهکارهای هنرمند طراح استاد اکبر زرین نقش است صحنه ی شکار گاه توام با گل های آبی تیره و نقش های بنه در زمینهی بر طراحی شده است و زمینه ی ترنج بزرگ آن را نقش های داخلی گنبد شیخ لطف الله اصفهان پوشانیده است. برای برجسته نشان دادن نقش های این شاهکار بی همتا تنها ۱۵۰۰ کیلوگرم ابریشم خالص به کار رفته است

فرش گل ابریشم بسیار بزرگ دیگری به مساحت ۱۲۴۰ متر مربع (۳۱×۴۰ متر) در سال های اخیر پس از چهار سال کار بی وقفه ی چهل بافنده ی چیره دست نجف آبادی از دار پایین کشیده شده است. این فرش فوق العاده جالب و ظریف بر اساس طرح های نائین با تار و پود پنبه ای و پرز پشم و ابریشم با ۲۰۰۰۰ گره در هر رج بافته شده است.

به هنگامی که دفتر شاهکارهای ایران را ورق می زنیم اشاره به چند نمونه فرش بسیار با اهمیت دیگر که در سال های اخیر بافندگان مبتکر و باذوق آنها را به مجموعه فرش های بسیار نفیس ایران افزوده اند بسیار به جا خواهد بود.

یکی از آنها قالیچه ی کوچکی به مساحت ۲ متر مربع است که یک خانواده ی تبریزی کار بافت آن را با نهایت استادی با به کار بردن ۲۲۰۰ قطعه سنگ قیمتی به پایان رسانیده است.

دیگری قالیچه ی حجمی به شکل بطری نوشابه به ارتفاع ۱۲۵ سانتی متر و قطر ۳۰ سانتی متر که توسط یک هنرمند قالیباف به نام حسین کوزه گر با صرف ۴ سال وقت بافته شده است.

در اصفهان فرشی به نام ثارالله در ابعاد ۵۱۰×۳۶۰ سانتی متر با ۳۱ میلیون گره (۱۶۸۸۴۵۳ گره در هر متر مربع) بافته شده و به بارگاه حضرت اباعبدالله الحسین (ع) هدیه گردیده است.

این فرش بی نظیر به مراتب از فرش شکارگاه وین که به نام ظریف ترین قالی دوران صفویه نام برده شده است ریزبافت تر است (تعداد گره های این فرش ۱۳۷۴۰۰۰ گره در هر متر مربع است).

در پایان این مبحث اشاره ما به فرش بسیار بزرگی به مساحت ۵۶۲۷ متر مربع است که به جرأت می توان آن را بزرگترین فرش دست بافت جهان نامید.

این فرش باشکوه و بی همتا هم اکنون زینت بخش مسجد شیخ زاهد در امارات متحده عربی (ابوظبی) است. بافت این شاهکار هنری با طرح گلدار در زمینه سبز و ترنج توسط ۱۲۰۰ بافنده صورت گرفته و در آن ۴۷ تن مواد اولیه (۳۵ تن پشم و ۱۲ تن پنبه) به کار رفته است.

از لحاظ قیمتی بین فرش دستباف و فرش ماشینی تفاوت بسیار چشمگیری وجود دارد برای اطلاع از قیمت فرش ماشینی با کیفیت به اینجا مراجعه نمایید.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.

فهرست