قالی بافی شهرستان های نجف آباد ، جوشقان و نائین در استان اصفهان

نجف آباد

شهرستان نجف آباد با یازده هزار بافنده ی آن یکی از مراکز با اهمیت تولید فرش در استان اصفهان است. طرح های لچک ترنج منعکس شده بر روی دست بافت های این ناحیه، صرف نظر از ظرافت و بی همتایی فرش های اصفهان، شباهت های فراوانی به تولیدات بافنده های هنرمند اصفهان دارد.

رنگ های قرمز روشن و سفید نخودی در قالی های این شهر به حالت غالب و مسلط جلوه گر می شوند.

بافنده ی نجف آبادی تقریبا در همه ی اندازه ها فرش می بافد. در تناسب بین طول و عرض، فرشهای آن به نسبت، عرض کمتری دارند و در نتیجه مانند فرش های نائینی باریک و بلند هستند.

 

جوشقان

جوشقان شهرکی کم اهمیت از دیدگاه سیاسی و جغرافیایی ولی به عکس مشهور در تاریخ قالی بافی ایران است. شهری که بنا به گفته ی مورخین در دوران صفویه در ایام تابستان کارگاههای قالی بافی سلطنتی از اصفهان به آنجا منتقل شده و بافت فرش های نفیسی که تعدادی از آنها زینت بخش موزه های بزرگ جهان است در آن ادامه می یافته است.

آرتور پوپ که در قالی بافی گذشته ی ایران پژوهش های با ارزشی کرده به این باور رسیده بود که حتی بافت فرش های زربافتی که به نام فرشهای لهستانی معروفند، به جای کاشان در این محل صورت گرفته است.

ولی فارغ از صحت و سقم گفته ی محقق نام برده و این سابقه ی تاریخی، فرشهای جوشقان در حال حاضر نیز با پشم مرغوب و خامه ی دست ریس و بافت ریز آن (با تراکم ۲۰۰۰تا ۳۶۰۰ گره در دسیمتر مربع) و شفافیت و ثبوت رنگ های طبیعی و طرح های جالب که اغلب در سبک شاخه شکسته به بازار عرضه می شوند می توانند شایسته ی هر گونه توجه و تحسینی باشند. در میمه که در هجده کیلومتری جوشقان قرار دارد فرش های مشابه با جوشقان بافته می شود.

جوشقان

جوشقان

با اشاره ای کوتاه و سریع به برخی دیگر از مراکز قالی بافی اصفهان به شهری معروف تحت حاکمیت سیاسی اصفهان، اما در عرصه ی هنری و قالی بافی هماورد و رقیب، یعنی کاشان قدم نهاده و قالی بافی را در آن از زوایای مختلف مورد بررسی قرار می دهیم.

در مبارکه و مورچه خورت فرش هایی شبیه به قالی های اصفهان و در فریدن فرش های مطابق با طرح های موزائیکی بختیاری و در اردستان شهرکی در میان راه کاشان به نائین، فرش هایی در پیروی از طرح ها و روش های بافت نائین تولید می شوند.

 

نائین

نائین در میان راه اصفهان په یزد و در حاشیه ی کویر مرکزی قرار دارد. در امر نساجی شهرت این شهر در سالیان قبل به عبای بسیار ظریف آن بود که از پشم شتر بافته می شد.

در حدود هشتاد سال پیش هنگامی که پوشیدن عبا از سوی دولت وقت منع و در نتیجه دریچه ی معاش بر عبا باف ظریف کار به حکم حاکم تنگ می گردد او به ناچار به حرفه دیگری کم و بیش در زمینه کار قبلی خود روی آور می شود و از آنجائیکه سرپنجه ماهرش عادت به خلق هر چه ظریف تر را دارد حاصل کارش در بافت قالی نیز در بالاترین حد ظرافت و زیبایی جلوه گر شده و شهرت بی نظیر دیگری را برای هنر بافندگی این شهر به ارمغان می آورد.

تجارت متاع این نو رسیدگان برای صنعت قالی ایران آن چنان سودآور و استقبال بازارهای جهانی از فرش نائین آن چنان تشویق کننده شد که بافنده های برخی از مراکز بافندگی ایران و حتی خارج (چین) در کسب درآمد بیشتر، بی امان در مقیاسی وسیع به تقلید از آن دست می زنند.

فرش های نائین در ابتدا مطابق نقشه های بختیاری و یزد و به خصوص اصفهان بافته می شد ولی بعد از جنگ جهانی دوم نقش و بافت مشخصی برای فرش های خود یافته و نقش های آن در مجموعه طرح های ایرانی جای خاصی برای خود باز کرد.

ولی حتی در این استقلال هنری نیز ریشه های همبستگی آن با شهر مادر یعنی اصفهان قطع نشد و تسلط طرح اصفهان در بافت این شهر به صورتی انکارناپذیر و همیشگی باقی ماند.

یکی از وجوه مشخص کنندهی فرش های نائینی و سهولتی که در شناخت بافت آن وجود دارد تأکید و اصراری است که رنگرزان آن در استفاده از گروه رنگ هایی با تنالیته ی سرد دارند.

رنگ های دلخواه آنها اغلب در زمینه ی سفید نخودی، فیروزه ای، آبی آسمانی، آبی سرمه ای، سبز مغز پسته ای، بژ و به ندرت قرمز بر روی فرش بازتاب می یابند.

اندازه ی فرش های انائینی از پشتی تا حدود فرش های بزرگ و حتی فوق العاده بزرگ، که تنها بر اساس سفارش صورت می گیرد، تغییر می کند. تار و پود فرش های آن از پنبه و پرز آن از ابریشم ولی بیشتر ترکیب ابریشم و پشم است که به طور معمول ابریشم سفید رنگ را در حاشیه ی نقش های فرش می بافند و با این شیوه به فرش حالت برجسته می بخشند.

طرح های متداول در نائین عبارت اند از: شاه عباسی لچک و ترنج، بندی شاخه گوزن حیوان دار، شاه عباسی افشان و بازوبندی.

فرش های نائین با گره سنه بافته می شوند و تعداد آنها از سیصد هزار تا یک میلیون گره در متر مربع تغییر می کند. خبرگان فرش برای تعیین ظرافت فرش های این شهر اصطلاحی را به کار می برند که کاربرد آن فقط در مورد بافت های این شهر رایج و آن واژه نائین شش لا و نائین نه لا است.

توضیح ما در تفسیر این واژه ی فنی این است که هرگاه یکی از تارهای ریشه را در جهت عکس تابیدگی آن باز کنیم در صورتی که سه رشته نخ از آن جدا شود، فرش را هلا و اگر دو رشته نخ جدا شود آن را شش لا می نامیم که نوع نائین شش لا به مراتب ظریف تر و مرغوب تر از گونه ی دیگری است که با الیاف ضخیم تر بافته شده است.

در حال حاضر علاوه بر بخش ها و دهات حومه نائین از جمله تودشک، که فرش های مرغوبی در آن بافته می شود، در برخی دیگر از بخش های استان اصفهان و از جمله اردستان و بیابانک و حتى مناطقی دورتر مانند طبس و کاشمر (استان خراسان) و قزوین فرش هایی با پیروی از طرح و رنگ نائین ولی با کیفیتی بسیار نازل تر به بازار و مشتاقان عرضه می شوند.

در نائین بافنده های چیره دست فراوانند ولی ما فقط به تنی چند از آنها که امضای آنها بر حاشیه ی فرش های این ناحیه مکرر به چشم می خورد اشاره می کنیم که عبارت اند از: حبیبیان، ابوالهادی، پهلوان صفایی، ترابی، صادقی و مرتضوی.

فرش باکیفیت ایرانی را میتوان در فرش ستاره کویر یزد ، فرش خاطره کاشان ، فرش ساوین و… مشاهده نمایید .

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.

فهرست